KHI DA CHỊU LỰC KÉO: VÌ SAO VÂN DA CÓ THỂ THAY ĐỔI KHI BỌC NỘI THẤT?

DA THẬT CÓ THỂ GIÃN – NHƯNG KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CÓ THỂ KÉO CÀNG NHIỀU CÀNG TỐT

Trong quá trình bọc sofa, ghế, đầu giường hoặc các sản phẩm nội thất có hình dạng phức tạp, leather cần được kéo và tạo hình để ôm sát theo bề mặt sản phẩm.

Một mức độ căng nhất định là cần thiết.

Nhưng khi lực kéo vượt quá mức phù hợp với vật liệu và cấu trúc sản phẩm, bề mặt leather có thể xuất hiện những thay đổi về hình thái.

Người sử dụng có thể nhận thấy:

• Vân da trông dài hoặc mở hơn.
• Bề mặt xuất hiện gợn hoặc nhăn.
• Một số vùng trở nên lỏng hơn.
• Vân da nhìn không còn giống trạng thái ban đầu.
• Trong một số trường hợp, bề mặt có thể xuất hiện hiện tượng dạng gợn (wavy) hoặc không đồng đều.

Viện Nghiên cứu và Thử nghiệm FILK Freiberg tại Đức ghi nhận rằng trong quá trình gia công da, bao gồm cả da bọc nội thất, bề mặt có thể xuất hiện tình trạng nhăn, gợn sóng, sần dạng vỏ cam hoặc biến đổi không đồng đều. Vậy điều gì thực sự xảy ra với da khi chịu lực kéo? 

1. ELONGATION: DA CÓ THỂ GIÃN KHI CHỊU LỰC

Leather là vật liệu có cấu trúc sợi collagen tự nhiên. Khi chịu lực kéo, mạng lưới sợi trong leather có thể thay đổi trạng thái và làm vật liệu tăng chiều dài theo hướng tác động.

Đây là elongation – độ giãn. Nhưng elongation không nên được hiểu đơn giản là: “Da càng giãn nhiều thì càng tốt.”

Trong thực tế, khả năng giãn của da cần được xem xét cùng với khả năng phục hồi và mức độ biến dạng còn lại sau khi lực được giải phóng. Vì vậy, các nghiên cứu về đặc tính cơ học của da không chỉ xem xét da có thể giãn bao nhiêu, mà còn quan tâm đến khả năng trở lại hình dạng ban đầu và mức độ biến dạng còn lại sau khi chịu lực.

2. SAU KHI BỎ LỰC, DA CÓ TRỞ LẠI NHƯ CŨ KHÔNG?

Đây là điểm rất quan trọng.

Hãy hình dung một miếng leather được kéo.

Trạng thái 1: Chưa chịu lực

Leather ở kích thước và hình thái ban đầu.

Trạng thái 2: Đang chịu lực

Leather bị kéo dài theo hướng của lực.

Trạng thái 3: Sau khi bỏ lực

Một phần biến dạng có thể được phục hồi.

Không phải toàn bộ biến dạng đều biến mất sau khi lực được giải phóng. Một phần biến dạng có thể vẫn còn được duy trì trong da, tạo thành biến dạng dư.

Nghiên cứu “Tính đàn hồi và biến dạng của da khi kéo giãn” được công bố trên Tạp chí của Hiệp hội Hóa học Da Hoa Kỳ đã nghiên cứu trực tiếp đặc tính của da bò sau khi chịu tác động kéo giãn.

Nghiên cứu đánh giá khả năng phục hồi đàn hồi tức thời, phục hồi sau một khoảng thời gian và mức độ biến dạng dư. Kết quả cho thấy mức độ biến dạng, khả năng phục hồi đàn hồi tức thời và mức độ biến dạng dư có liên quan đáng kể đến mức tải tác động; trong khi khả năng phục hồi sau một khoảng thời gian và một số đặc tính khác phụ thuộc nhiều hơn vào cấu trúc của da.

Nói đơn giản: Kéo → da giãn → bỏ lực → da phục hồi một phần → phần biến dạng còn lại có thể được duy trì.

3. VÌ SAO VÂN DA CÓ THỂ TRÔNG KHÁC ĐI?

Grain là một phần quan trọng tạo nên diện mạo của da.

Khi toàn bộ vật liệu bị kéo theo một hướng, các đặc điểm trên bề mặt cũng có thể thay đổi về khoảng cách và hình thái quan sát được. Vì vậy, khi một vùng da chịu lực kéo mạnh, người quan sát có thể nhận thấy những thay đổi trên các vân bề mặt, chẳng hạn như:

• Dài hơn,
• Mở hơn,
• Thưa hơn, hoặc có hướng kéo rõ hơn.

Điều này đặc biệt dễ nhận thấy ở những bề mặt có vân da rõ nét.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa sự thay đổi của vân da do biến dạng và hiện tượng vân da lỏng. Hai khái niệm này không nên được xem là hoàn toàn đồng nghĩa.

Theo FILK Freiberg Institute, hiện tượng vân da lỏng có thể đi kèm với các biểu hiện như bề mặt nhăn, gợn sóng, sần giống vỏ cam hoặc biến dạng không đồng đều. Đồng thời, nguyên nhân của hiện tượng này không nhất thiết chỉ xuất phát từ cấu trúc sợi của da. Vì vậy, để xác định nguyên nhân trong một trường hợp cụ thể, cần xem xét tổng thể các yếu tố liên quan thay vì chỉ dựa vào quan sát bề mặt bằng mắt thường.

4. “LOOSE GRAIN EFFECT” LÀ GÌ?

Trong ngành da, loose grain effect là thuật ngữ dùng để mô tả một dạng biến đổi về hình thái bề mặt, khi lớp vân trên bề mặt da xuất hiện tình trạng không ổn định và có thể hình thành các nếp nhăn, gợn hoặc biến dạng dưới tác động cơ học.

Trong ngành da, “loose grain effect” là thuật ngữ dùng để mô tả một dạng biến đổi trên bề mặt da, có thể biểu hiện qua các hiện tượng như nếp nhăn, gợn sóng hoặc phồng cục bộ ở phía có vân khi chịu tác động cơ học.

Điều này cho thấy những thay đổi trên bề mặt da dưới tác động cơ học không chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ. Chúng có thể được đánh giá thông qua các phương pháp thử nghiệm chuyên biệt để xác định mức độ và nguyên nhân. 

5. CÓ PHẢI MỌI NẾP NHĂN TRÊN SOFA ĐỀU LÀ DO DA BỊ LỖI?

Không phải mọi nếp nhăn hay thay đổi hình thái trên bề mặt da đều là dấu hiệu của lỗi da.

Đây là điểm quan trọng cần lưu ý khi đánh giá da dùng cho nội thất. Một mức độ thay đổi nhất định trên bề mặt có thể là đặc tính tự nhiên của da trong quá trình sử dụng.

Đặc biệt, những vùng da không được hỗ trợ đầy đủ hoặc thường xuyên chịu tải có thể dần giãn theo thời gian. Ví dụ, một vùng đệm ghế lớn có thể trở nên lỏng và xuất hiện nhiều nếp gợn hơn sau một thời gian sử dụng.

Một số tài liệu hướng dẫn về bọc da cho nội thất thương mại cũng lưu ý rằng những vùng da không được hỗ trợ đầy đủ có thể giãn theo thời gian và trở nên lỏng hơn, đặc biệt tại những khu vực thường xuyên chịu tác động trong quá trình sử dụng.

Vì vậy:

Nếp nhăn ≠ chắc chắn là lỗi leather.

Cần phân biệt giữa:

• Biến dạng tự nhiên trong quá trình sử dụng,
• Biến dạng do thiết kế,
• Biến dạng do foam,
• Biến dạng do kỹ thuật bọc và vấn đề thực sự liên quan đến da. 

6. VẬY ĐIỀU GÌ CÓ THỂ KHIẾN DA BỊ KÉO QUÁ MỨC?

Không chỉ có một nguyên nhân. Mức độ biến dạng của da khi bọc nội thất có thể chịu ảnh hưởng đồng thời từ lực căng, thiết kế sản phẩm, lớp đệm, kích thước vùng bọc, kỹ thuật bọc và đặc điểm tự nhiên của từng vị trí trên tấm da.

6.1. Lực căng trong quá trình bọc

Da bọc nội thất thường được kéo và tạo hình để ôm sát theo cấu trúc của sản phẩm.

Nếu lực kéo không được phân bổ đều, một số vùng có thể phải chịu lực lớn hơn những vùng khác. Khi đó, nguy cơ xuất hiện biến dạng cục bộ trên bề mặt có thể tăng lên.

Một hướng dẫn kỹ thuật của Algeos về bọc da nội thất cũng khuyến nghị da cần được kéo đều và vừa đủ, đồng thời lưu ý rằng việc kéo quá mức có thể làm biến dạng vân da hoặc gây vấn đề tại các vị trí cố định.

6.2. Hình dạng của sản phẩm

Các góc bo, đường cong, cạnh chuyển tiếp hoặc những bề mặt có hình học phức tạp có thể yêu cầu da phải được tạo hình và kéo nhiều hơn. Do đó, cùng một loại da nhưng khi được sử dụng trên những thiết kế khác nhau, mức độ chịu lực và biến dạng có thể không giống nhau.

6.3. Lớp đệm bên dưới

Da không hoạt động độc lập với cấu trúc của sản phẩm.

Độ dày, độ cứng và khả năng biến dạng của lớp đệm bên dưới có thể ảnh hưởng đến cách da chịu lực cũng như cách bề mặt thay đổi khi sản phẩm được sử dụng.

 Vì vậy, khi đánh giá một hiện tượng biến dạng trên bề mặt, không nên chỉ xem xét riêng lớp da mà cần nhìn cả hệ thống bọc.

6.4. Kích thước và mức độ hỗ trợ của vùng bọc

Một vùng da có diện tích lớn nhưng được hỗ trợ không đầy đủ có thể dễ xuất hiện tình trạng chùng hoặc lỏng hơn so với một vùng nhỏ được hỗ trợ tốt.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý ở những khu vực thường xuyên chịu tải hoặc chịu tác động lặp lại trong quá trình sử dụng.

6.5. Vị trí và hướng trên tấm da

Da tự nhiên không hoàn toàn đồng nhất về cấu trúc trên toàn bộ tấm da.

Đặc tính cơ học có thể thay đổi tùy theo vị trí và hướng lấy mẫu. Vì vậy, kết quả đo tại một vị trí không nhất thiết đại diện hoàn toàn cho hành vi của toàn bộ tấm da.

Đây cũng là lý do khi đánh giá đặc tính cơ học của da, cần xem xét phương pháp thử, vị trí và hướng lấy mẫu, thay vì chỉ dựa trên một kết quả đo duy nhất.

7. “DA CÀNG MỀM CÀNG DỄ GIÃN” CÓ ĐÚNG KHÔNG?

Không thể kết luận đơn giản như vậy.

Độ mềm của da và đặc tính cơ học của da khi chịu lực là hai khía cạnh khác nhau.

Một loại da mềm có thể mang lại cảm giác dễ chịu khi chạm vào, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc da sẽ có độ giãn, khả năng phục hồi hoặc mức độ biến dạng dư giống như một loại da khác.

Ngược lại, một loại da có độ ổn định cao khi chịu lực cũng không nhất thiết phải có cảm giác cứng.

Vì vậy, khi lựa chọn da cho nội thất, không nên chỉ đánh giá dựa trên độ mềm hoặc cảm giác bề mặt. Cần xem xét tổng thể các đặc tính của da và mức độ phù hợp với mục đích sử dụng.

8. ĐỘ GIÃN CAO CÓ PHẢI LÀ ƯU ĐIỂM?

Chỉ khi nó phù hợp với ứng dụng.

Một mức độ elongation nhất định có thể cần thiết để leather tạo hình tốt trên sản phẩm.

Nhưng nếu vật liệu bị kéo quá mức và không phục hồi tốt, biến dạng còn lại có thể tăng.

Nghiên cứu trên JALCA cho thấy khi mức tải tăng, permanent set có xu hướng tăng trong các điều kiện nghiên cứu, trong khi khả năng phục hồi và hành vi của leather cũng phụ thuộc vào cấu trúc vật liệu.

Vì vậy, câu hỏi đúng không phải:

“Leather này giãn nhiều hay ít?”

Mà là:

“Leather này có hành vi cơ học phù hợp với ứng dụng upholstery hay không?”

 

9. LÀM THẾ NÀO ĐỂ HẠN CHẾ BIẾN DẠNG BỀ MẶT?

Không có một giải pháp duy nhất.

Có thể kiểm soát từ nhiều khâu:

Khi lựa chọn leather

Xem xét các đặc tính cơ học và mục đích sử dụng cuối cùng.

Khi cắt

Cân nhắc hướng và vị trí của từng chi tiết trên hide.

Khi bọc

Phân bổ lực kéo đều thay vì tập trung lực quá lớn vào một vùng.

Khi xử lý góc

Đặc biệt chú ý những vùng cần tạo hình mạnh.

Khi thiết kế foam

Đảm bảo lớp đệm và cấu trúc hỗ trợ phù hợp với lớp leather bên ngoài.

Khi đánh giá thành phẩm

Không chỉ nhìn vào độ căng ngay sau khi hoàn thiện mà nên xem xét khả năng duy trì hình thái trong quá trình sử dụng.

KẾT LUẬN

Khả năng giãn là một đặc tính tự nhiên của da.

Nhưng khả năng giãn không đồng nghĩa với việc da có thể chịu lực kéo vô hạn.

Khi chịu lực, da có thể:

GIÃN → PHỤC HỒI MỘT PHẦN → GIỮ LẠI MỘT PHẦN BIẾN DẠNG.

Nếu lực kéo không phù hợp, những thay đổi này có thể biểu hiện trên bề mặt dưới dạng vân da bị kéo giãn, nếp nhăn, gợn sóng hoặc các dạng biến đổi hình thái khác.

Vì vậy, chất lượng của da dùng cho nội thất không chỉ nằm ở:

MÀU SẮC + ĐỘ MỀM + CẢM GIÁC BỀ MẶT

mà còn nằm ở:

ĐẶC TÍNH CƠ HỌC + KHẢ NĂNG PHỤC HỒI + ĐỘ ỔN ĐỊNH KHI SỬ DỤNG.

Một loại da tốt cho nội thất không nhất thiết là loại da không bao giờ giãn, mà là loại da có đặc tính cơ học phù hợp với thiết kế, quá trình bọc và điều kiện sử dụng thực tế.

NGUỒN THAM KHẢO

FILK Freiberg Institute
Loose grain leather / loose grain effect — tài liệu về hiện tượng nhăn, gợn sóng, sần dạng vỏ cam và biến đổi bề mặt trên leather, bao gồm leather-covered upholstered furniture.

FILK Freiberg Institute – VDA 230-205
Loose Grain Effect – Determination of loose grain effect — phương pháp đánh giá xu hướng xuất hiện nhăn, gợn sóng hoặc phồng ở mặt có vân khi chịu tác động cơ học.

Journal of the American Leather Chemists Association (JALCA)
Manich, A. M. et al. (2007), Elasticity and Setting of Stretched Leather. Nghiên cứu về độ giãn, khả năng phục hồi đàn hồi và biến dạng dư của da bò sau khi kéo giãn.

Algeos
Guide to Selecting and Working with Leather — tài liệu hướng dẫn thực hành về làm việc với leather, bao gồm kỹ thuật kéo và cố định leather trong upholstery.